Lokalna Grupa Działania "Partnerstwo Sowiogórskie"

Uwarunkowania

mapka

Uwarunkowania przestrzenne.

Obszar objęty LSR to zwarta przestrzeń położona w Sudetach na Dolnym Śląsku. Region o podobnych cechach terenów górzystych i podgórskich. Obszar przylega od strony południowej do granicy z Republiką Czeską. Charakterystyczne w poożeniu tego obszaru jest przejście, łącznik między regionem związanym z Wałbrzychem a Kotliną Kłodzką. Wiąże się to ze szlakami komunikacyjnymi, które tutaj przebiegają w tym dzisiaj w zaniku trasy kolejowe z pięknymi mostami rozpiętymi nad przełęczami.

Uwarunkowanie geograficzne.

Obszar objęty LSR położony jest w Sudetach Środkowych w obszarze Gór Sowich, w części w Górach Kamiennych przy granicy polsko-czeskiej. Wspólną cechą geograficzną jest krajobraz, geologia i uwarunkowania klimatyczne związane z Górami Sowimi stanowiącymi kręgosłup obszaru. Góry Sowie są zrębem tektonicznym zbudowanym z prekambryjskich gnejsów, o bardzo mało rozczłonkowanej rzeźbie. Oś Gór Sowich dochodzi do 30 km długości, ich szerokość osiąga 8-10 km, a powierzchnia 270 km². Góry Sowie ciągną się w kierunku południowo - wschodnim w postaci jednego wału osiągającego wysokości 800-900 m, obniżającego się do Przełęczy Srebrnej (586 m). Na szczytach i stokach występują skałki ostańcowe. Dominują lasy, na ogół silnie przekształcone przez gospodarkę leśną (monokultury świerkowe), w których zachowała się pewna liczba zbiorowisk leśnych o składzie zbliżonym do naturalnego. Środek obszaru zajmuje Obniżenie Noworudzkie. Jest to bruzda oddzielająca Góry Sowie od Gór Kamiennych i Wzgórz Włodzickich. Zbudowane jest z małoodpornych na denudację skał karbońskich i dolnopermskich. Obniżenie ma ponad 25 km długości i kilka kilometrów szerokości. Jego powierzchnię oblicza się na 170 km². Poprzez Obniżenie Bożkowskie łączy się z Kotliną Kłodzką. Bruzda tworzy śródsudecki szlak komunikacyjny, w której znajduje się linia kolejowa i szosa łącząca Wałbrzych z Kłodzkiem. Góry Kamienne są wychodnią potężnej pokładowej żyły porfirowej z okresu permskiego. Od północy i zachodu sąsiadują z Bramą Lubawską od północnego wschodu z Górami Wałbrzyskimi, od wschodu z Górami Sowimi i Obniżeniem Noworudzkim, od południa z Obniżeniem Ścinawki i północno - zachodnim narożnikiem Gór Stołowych. Góry Kamienne zajmują powierzchnię około 240 km². Jest to region atrakcyjny turystycznie, choć położony na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych.

Uwarunkowania geograficzne są podstawą, na której opiera się większość przedsięwzięć planowanych w obszarze objętym LGD. Panujący w obszarze klimat (szczególnie o cechach klimatu wysokogórskiego) oraz górskie położenie to atut dla rozwoju turystyki, szczególnie aktywnej.

Uwarunkowania przyrodnicze.

Obszar ma wybitne wartości przyrodnicze i związane z przyrodą cechy krajobrazu i klimatu Sudetów Środkowych. W Górach Sowich poza zbiorowiskami typowymi dla dolnego regla w Sudetach (buczyny, grąd, acidofilna dąbrowa, 3 zespoły łęgowe) zachowały się miejscami zboczowe lasy jaworowe. Na najwyższym wzniesieniu zrównanej partii wierzchowinowej (Wielka Sowa) występuje sudecki bór świerkowy regla górnego. Występują tu też dobrze wykształcone zbiorowiska źródliskowe oraz zbiorowiska pół naturalnych łąk świeżych i wilgotnych. Stwierdzono tu m.in. 3 gatunki roślin zagrożonych w Europie, 1 gatunek w Polsce uznany za ginący, 2 gatunki roślin zagrożonych w Polsce, 2 gatunki rzadkie i 5 gatunków regionalnie rzadkich. W obrębie obszaru występuje też 1 rzadki gatunek ślimaka lądowego i bardzo rzadki w Europie oraz uważany za skrajnie zagrożony gatunek mrówek, a także rzadkie gatunki nietoperzy. Znalazło to odbicie w istniejących na tym obszarze formach ochrony przyrody.

Park Krajobrazowy Gór Sowich powstał na mocy rozporządzenia Wojewody Wałbrzyskiego nr 7/91 z dnia 8 listopada 1991 roku. Wszystkie gminy LGD mają tereny położone w tym parku. Całkowita powierzchnia Parku wynosi 8140,7 ha. Park obejmuje swoim zasięgiem najwyższą część Sudetów Środkowych wraz ze szczytem Wielka Sowa (1015 m n.p.m.). Masyw Sowiogórski zbudowany jest z gnejsów prekambryjskich, uznanych za najstarsze formy geologiczne w Sudetach. Lasy na terenie Parku zajmują ponad 94% jego powierzchni i mają w większości charakter monokultur świerkowych. Miejscami zachowały się także fitocenozy leśne o charakterze zbliżonym do naturalnego. Reprezentuje je podgórski łęg jesionowy (Carici remotae - Fraxinetum), jaworzyna górska (Lunario Aceretum), kwaśna buczyna górska, żyzna buczyna sudecka, a także bór świerkowy (Plagiothecio - Piceetum hercynicum). W Parku występuje 28 gatunków roślin podlegających ochronie całkowitej, przy czym do gatunków zagrożonych wyginięciem należą storczyki - buławnik wielokwiatowy i storczyk plamisty.

Park Krajobrazowy Sudetów Wałbrzyskich został utworzony Rozporządzeniem nr 20/98 Wojewody Wałbrzyskiego z dnia 29 grudnia 1998 roku. W obszarze LGD Park zajmuje 28,4% powierzchni w gminie Głuszyca. Swoim zasięgiem park obejmuje były Obszar Chronionego Krajobrazu Gór Kamiennych o powierzchni 6300 ha. W całości zajmuje powierzchnię 6493 ha, a otulina 2849,6 ha. Celem utworzenia Parku było zachowanie przyrodniczych, kulturowych, turystycznych i estetycznych walorów Gór Suchych w górach Kamiennych i Masywu Borowej w górach Wałbrzyskich oraz stworzenie przebywającym do Parku godziwych warunków do wypoczynku, rekreacji i rozwijania kompleksowej działalności turystycznej. Ponad 88% powierzchni Parku pokrywają lasy. 87 % zespołów leśnych stanowią lasy świerkowe, 8% lasy bukowe i 5% lasy mieszane. W runie lasów wyróżnia się liczne paprocie - paprotnik kolczasty, chroniona śnieżyca wiosenna i gwiazdnica gajowa. W dolinach górskich łąki i pastwiska mają silnie zmieniony skład gatunkowy roślin wskutek nawożenia i wykaszania traw. Fauna obszaru jest charakterystyczna dla Sudetów Środkowych. Z dużych ssaków występują jelenie szlachetne, muflony, sarny, dziki, lisy i zające. Do drobniejszych ssaków zalicza się: wiewiórkę, kreta, ryjówkę górską i mysz polną. Bogato reprezentowana jest także ornitofauna: sikory, pluszcz, zięba, kowalik, dzięcioły, myszołów zwyczajny.

Specjalny Obszar Ochrony siedlisk Natura 2000 „Ostoja Nietoperzy Gór Sowich” PLH020071. Przekazana Komisji Europejskiej w marcu 2007 roku przez Rząd Polski.
Specjalny Obszar Ochrony siedlisk Natura 2000 „Góry Kamienne” PLH020038. Przekazana Komisji Europejskiej w sierpniu 2007 roku przez Rząd Polski.

Znaczna część obszar LGD należy do krajowej sieć ekologiczna ECONET-POLSKA – obszar węzłowy o znaczeniu krajowym 26 K- obszar Gór Sowich, a część przygraniczna jest korytarzem ekologicznym o znaczeniu międzynarodowym. Sieć jest wielkoprzestrzennym systemem obszarów węzłowych najlepiej zachowanych pod względem przyrodniczym i reprezentatywnych dla różnych regionów przyrodniczych kraju, wzajemnie ze sobą powiązanych korytarzami ekologicznymi, które zapewniają ciągłość więzi przyrodniczych w obrębie tego systemu. Obszary węzłowe i łączące je korytarze ekologiczne zostały wyznaczone na podstawie takich kryteriów jak naturalność, różnorodność, reprezentatywność, rzadkość i wielkość. Obszar węzłowy zajmuje powierzchnię 323 km² i obejmuje pasmo Gór Sowich.

Klimat. Zgodnie z podziałem Polski na regiony klimatyczne zaproponowanym przez A. Wosia (1995) obszar położony jest w Regionie Dolnośląskim Środkowym, który swym zasięgiem obejmującym centralną część Niziny Śląskiej i Przedgórza Sudeckiego. Teren należy do V regionu klimatycznego Sudetów, piętro wałbrzyskie b (wg A. Schmucka), stanowiącego krainę pośrednią między obszarem Karkonoszy a Kotliną Kłodzką. Charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem warunków klimatycznych w zależności od położenia terenu n.p.m. oraz rzeźby terenu. Wyróżnić tu można piętra:

piętro najcieplejsze, poniżej 450 m npm, średnia temperatura powietrza wynosi ok. 7°C, okres wegetacyjny rozpoczyna się w I dekadzie kwietnia, okres gospodarczy pod koniec II dekady marca;
piętro nieco chłodniejsze, od 450 do 600 m npm, średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6 - 6,5°C, okres wegetacyjny od I połowy kwietnia, długość zalegania pokrywy śnieżnej poniżej 100 dni,
piętro najchłodniejsze, powyżej 600 m npm, średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. 4,5°C, okres wegetacyjny zaczyna się w III dekadzie kwietnia, długość zalegania pokrywy śnieżnej powyżej 140 dni.

Na terenie obszaru półrocze ciepłe charakteryzuje się klimatem bardzo wilgotnym i chłodnym, natomiast półrocze chłodne klimatem bardzo wilgotnym i bardzo chłodnym. Roczne sumy opadów wahają się w granicach 800 - 900 mm, ilość opadów półrocza ciepłego (kwiecień – wrzesień) wynosi 400 - 500 mm miejscami do 600 mm, natomiast ilość opadów półrocza chłodnego (październik - marzec) wynosi 300 - 400 mm.

Okres wegetacji i dojrzewania letniego wynosi około 220 dni. Lato trwa tutaj około 14-15 tygodni, a średnia temperatura wynosi powyżej 12,5 °C. Ilość dni z temperaturą równą lub niższą 0 °C wynosi 70 - 80 dni pomiędzy listopadem a kwietniem.

Wilgotność powietrza waha się od 69% do 85%. Jesień charakteryzuje się większymi wartościami wilgotności względnej niż wiosna. Średnia roczna prędkość wiatru na wysokości 10 m nad powierzchnią gruntu wynosi 5-7,5 m/s, w porywach wynosi 20-22 m/s. Dominującym kierunkiem wiatrów jest kierunek południowo – zachodni. Wiatry północno – zachodnie i wschodnie stanowią około 10% w roku.

Średnia roczna liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi ok. 70 - 80 dni w ciągu roku, średnia maksymalna grubość pokrywy śnieżnej wynosi 20 - 30 cm, maksymalna grubość pokrywy śnieżnej wynosi 100 - 150 cm, średnia liczba dni z burzami atmosferycznymi (od IV -X) wynosi 26 - 28 dni.

Gleby.

Gleby na obszarze wykształciły się na skałach osadowych, magmowych i metamorficznych. Najczęściej są to gleby brunatne kwaśne, brunatne właściwe oraz gleby pyłowe. Większość ogólnego areału stanowią gleby kwaśne i bardzo kwaśne. Wzdłuż rzek występują mady rzeczne (lekkie i średnie). Można zatem na terenie obszaru wyznaczyć następujące kompleksy przydatności rolniczej gleb: kompleks zbożowo - górski, kompleks owsiano – ziemniaczany, kompleks owsiano – pastewny. Gleby z tego terenu charakteryzują się średnią i silną podatnością na erozję.

Wody powierzchniowe i podziemne. Obszar w całości leży w dorzeczu Odry. Głównymi rzekami są: Bystrzyca, Ścinawka. Bystrzyca - bierze swój początek powyżej Głuszycy, w okolicach Gór Suchych i Gór Sowich. Jest lewobrzeżnym dopływem Odry, który uchodzi do niej w km 266,5. Rzeka odwadnia duży obszar Sudetów Środkowych oraz Masywu Ślęży. Do najważniejszych dopływów Bystrzycy zalicza się: Strzegomkę oraz Piławę i Czarną Wodę. Bystrzyca zasila dwa zbiorniki zaporowe: w Lubachowie oraz Mietkowie (oba poza granicami obszaru). Potoki górskie i górne odcinki rzeki charakteryzują się dużymi spadkami podłużnymi, co wpływa na szybki odpływ wody ku terenom nizinnym. Duże wahania stanu wód w potokach i rzekach wynikają z warunków klimatycznych (w szczególności od opadów atmosferycznych). Według podziału regionalnego zwykłych wód podziemnych Polski obszar znajduje się w regionie sudeckim (wody szczelinowe gnejsów Gór Sowich i skał osadowych karbonu i permu).

Budowa geologiczna.

Obszar położony jest w obrębie dużej jednostki tektonicznej - bloku dolnośląskiego, który zajmuje obszar między dolinami Odry i Nysy Łużyckiej. Blok dolnośląski obejmuje Sudety Zachodnie i Środkowe oraz Przedgórze Sudeckie. Sudety swoją obecną rzeźbę zawdzięczają trzeciorzędowym ruchom tektonicznym, ale ich budowa wewnętrzna wykazuje związek ze strukturami waryscyjskimi Europy. Na obszarze bloku dolnośląskiego można wyróżnić dwa główne piętra strukturalne:

starsze w skład, którego wchodzą kompleksy skalne od prekambru do paleozoiku. Piętro to jest zbudowane wyłącznie przez skały przeobrażone epimezo- i katametamorficzne oraz skały intruzyjne,
młodsze piętro strukturalne: obejmuje wszystkie skały osadowe, od górnego karbonu po osady kenozoiczne, leżące na skałach starszego piętra strukturalnego.

Według bardziej szczegółowego podziału, obszar znajduje się w obrębie Sudetów Środkowych, a dokładnie na obszarze kry sowiogórskiej i depresji śródsudeckiej. Kra Sowiogórski - jest jedną z ważniejszych struktur w Sudetach Środkowych. Zajmuje obszar o powierzchni ponad 600 km². Struktura ta jest podzielona przez Uskok Brzeżny na część południową - Góry Sowie i część północną (obniżoną w trzeciorzędzie), wchodzącą w skład Przedgórza. Wiek kry jest różnie interpretowany. Skały sowiogórskie były dawniej określane jako archaiczne, następnie proterozoiczne. Były także wypowiadane poglądy o ich paleozoicznym wieku. Kra zbudowana jest ze skał silnie przeobrażonych. Tworzą ją gnejsy i migmatyty. Badania petrograficzne wykazały, że gnejsy sowiogórskie przeszły przez kilkuetapowe procesy metamorfizmu. Ważnym składnikiem skał kry sowiogórskiej są granulity, a także serpentynity i gabra. Gnejsy sowiogórskie miejscami przykryte są skałami. Góry Sowie słynęły głównie z rud srebra, które występowały jako domieszka w siarczkach miedzi i ołowiu.

Uwarunkowania historyczne i kulturowe.

Wyróżniające obszar są następujące uwarunkowania historyczne i kulturowe:

Górnictwo. Udokumentowane dzieje górnictwa rud metali sięgają początków XIV w. Znane jest dzisiaj ponad 100 kopalń, których eksploatacja ustała w zasadzie z początkiem XIX stulecia, do kilku powrócono w latach 40 i 50 XX wieku dobywając z nich uran. Nowa Ruda do niedawna związana była z wydobyciem węgla kamiennego (poza LGD na terenie miasta). Pozostałością są liczne sztolnie. Wydobywano głównie węgiel, rudy srebra, baryt.
Tkactwo i przemysł tkacki rozwijający się szczególnie w okolicach Walimia, Głuszycy
Twierdza w Srebrnej Górze wybudowana na podstawie projektu pruskiego podpułkownika Ludwiga Wilhelma Regelera. Budowa trwała od 1765-1777 roku. Jest to największa górska twierdza w Europie.
Zamki i pałace wraz z założeniami pakowymi (Grodno, Rogowiec, .
Sieć kolei sowiogórskich.
Kompleks Riese, kompleks Olbrzym. Prace górnicze i budowlane zostały rozpoczęte jeszcze w połowie 1943 roku, doprowadziły one do powstania ogromnego systemu

betonowych korytarzy i hal. Do dzisiaj nie jest znane ich przeznaczenie. Część tajemniczego kompleksu RIESE - „Podziemne Miasto Osówka" w postaci 1500 m podziemnych korytarzy, hal i wielu budowli zewnętrznych zostało udostępnionych dla turystów. Jest to jedna z największych i najbardziej rozbudowanych podziemnych tras udostępniona do zwiedzania w Górach Sowich.